Czy każdy aloes jest leczniczy? Właściwości zdrowotne rośliny

Nie każdy aloes ma właściwości lecznicze. Do zastosowań pielęgnacyjnych i leczniczych najczęściej wybiera się Aloe vera, Aloe arborescens oraz Aloe ferox, natomiast wiele gatunków ozdobnych nie powinno być używanych na skórę ani do spożycia. Sprawdź, jak rozpoznać właściwą roślinę, jakie składniki zawiera jej miąższ i kiedy stosowanie aloesu wymaga ostrożności.

Które gatunki aloesu mają właściwości lecznicze?

Rodzaj Aloe obejmuje kilkaset gatunków, lecz tylko niewielka grupa znalazła zastosowanie w farmacji, kosmetologii i fitoterapii. Najczęściej wykorzystywany jest Aloe vera, znany jako aloes zwyczajny lub barbadoski. Właściwości prozdrowotne przypisuje się także aloesowi drzewiastemu i uzbrojonemu.

Nie wystarczy więc kupić dowolnego sukulenta o grubych liściach. Niektóre odmiany są wyłącznie dekoracyjne, a ich sok może podrażniać skórę lub przewód pokarmowy. Etykieta z nazwą gatunkową ma większe znaczenie niż sam wygląd rośliny.

Aloe vera

Aloes zwyczajny tworzy rozetę grubych, mieczowatych liści. Ich powierzchnia często ma matowy, woskowy nalot ograniczający utratę wody, a brzegi są delikatnie ząbkowane i wyposażone w niewielkie kolce. W środku znajduje się przezroczysty żel, wykorzystywany w kosmetykach oraz preparatach przeznaczonych do pielęgnacji podrażnionej skóry.

Aloes drzewiasty i uzbrojony

Aloe arborescens przypomina rozgałęziony krzew, dlatego w mieszkaniu zajmuje więcej miejsca niż aloes zwyczajny. Aloe ferox wyróżnia się natomiast ostrymi, czerwonawymi kolcami. Oba gatunki są uznawane za lecznicze, ale surowiec z roślin doniczkowych nie zawsze ma powtarzalny skład i stężenie substancji aktywnych.

Jak rozpoznać aloes leczniczy?

Najłatwiej zacząć od sprawdzenia nazwy łacińskiej. Aloe vera ma liście grube, jędrne i szarozielone, ułożone wokół jednego punktu wzrostu. Młode egzemplarze bywają nakrapiane, jednak wyraźne białe pasy oraz bardzo regularny, trójkątny kształt rozety wskazują raczej na Aloe variegata, czyli aloes tygrysi.

Roślin ozdobnych nie należy rozcinać tylko po to, by sprawdzić ich miąższ. Nieznany gatunek może zawierać związki drażniące, a podobne sukulenty – na przykład agawa lub haworsja – bywają mylone z aloesem.

Sam podobny wygląd nie potwierdza właściwości leczniczych. Przed użyciem sprawdź pełną nazwę gatunkową rośliny.

Jakie składniki zawiera aloes?

Liść Aloe vera składa się w około 96% z wody. Pozostała część obejmuje między innymi polisacharydy, aminokwasy, saponiny, witaminy A, C, E i z grupy B oraz minerały: potas, wapń, magnez, cynk, żelazo, fosfor i sód.

Jednym z lepiej opisanych polisacharydów jest acemannan. Związek ten wiąże się z działaniem wspierającym regenerację tkanek i odpowiedź immunologiczną. W liściu występują również antrachinony, w tym aloinа, skoncentrowane przede wszystkim w zewnętrznych warstwach i soku mlecznym.

Przezroczysty żel oraz żółtawy sok spod skórki nie są tym samym surowcem. Żel stosuje się głównie zewnętrznie, natomiast frakcje zawierające antrachinony mogą działać silnie przeczyszczająco.

Na co stosuje się aloes?

W dermatologii żel aloesowy wykorzystuje się jako składnik łagodzący, nawilżający i osłaniający. Może przynieść ulgę przy niewielkich podrażnieniach, przesuszeniu, łagodnych oparzeniach słonecznych oraz swędzeniu po ukąszeniach owadów. Nie zastępuje leczenia rozległych oparzeń, głębokich ran ani zakażeń.

Kosmetyki z aloesem są przeznaczone także do skóry suchej, wrażliwej i trądzikowej. Żel pomaga ograniczyć uczucie napięcia, a w pielęgnacji włosów nawilża skórę głowy i poprawia elastyczność włókien. Przy pierwszym użyciu nałóż niewielką ilość na mały fragment skóry.

Preparaty doustne bywają stosowane jako wsparcie pracy przewodu pokarmowego, ale ich działanie zależy od składu i dawki. Sok zawierający substancje przeczyszczające może wywołać biegunkę, skurcze brzucha oraz zaburzenia gospodarki elektrolitowej.

Jak przygotować żel z liścia?

Do domowego użycia wybiera się liść co najmniej trzyletniej rośliny, najlepiej o długości minimum 20 cm. Po odcięciu trzeba usunąć brzegi z kolcami, a następnie dokładnie oddzielić zieloną skórkę od przezroczystego miąższu. Żółty sok należy odlać, ponieważ może silnie przeczyszczać i podrażniać.

Świeży żel przechowuje się krótko i używa wyłącznie na nieuszkodzoną, niewielką powierzchnię skóry. Pieczenie, zaczerwienienie lub wysypka oznaczają konieczność natychmiastowego zmycia preparatu.

Jak uprawiać aloes w domu?

Aloes wymaga jasnego, słonecznego stanowiska i lekkiego podłoża dla kaktusów lub sukulentów. Doniczka musi mieć otwory odpływowe, a na jej dnie powinien znaleźć się drenaż z keramzytu albo żwiru. Ziemię ogrodową można rozluźnić piaskiem, perlitem lub drobnym żwirem.

Latem roślina dobrze rośnie w temperaturze około 22–31°C, choć Aloe vera toleruje także nieco chłodniejsze warunki. Zimą potrzebuje odpoczynku w jasnym pomieszczeniu o temperaturze mniej więcej 8–15°C. Podlewanie ogranicza się wtedy do minimum, a nawożenie wstrzymuje.

Wodę podaje się dopiero po całkowitym przeschnięciu podłoża. Nie wlewaj jej do środka rozety, bo zalegająca wilgoć sprzyja gniciu. Żółte, miękkie liście, brązowe plamy i nieprzyjemny zapach ziemi często oznaczają problem z korzeniami.

Nadmierne podlewanie jest najczęstszą przyczyną gnicia korzeni aloesu. Lepiej chwilowo przesuszyć podłoże niż utrzymywać je stale mokre.

Kto nie powinien stosować aloesu?

Preparatów doustnych z aloesem nie powinny stosować kobiety w ciąży i podczas karmienia piersią. Ostrożność jest potrzebna także przy chorobach jelit, biegunkach, bólach brzucha oraz przy przyjmowaniu leków wpływających na poziom potasu lub pracę przewodu pokarmowego.

Domowy sok nie jest zamiennikiem terapii zaleconej przez lekarza. Przy regularnym spożywaniu preparatów albo chorobach przewlekłych skonsultuj ich skład z lekarzem lub farmaceutą. Do pielęgnacji wybieraj produkty z jasno określonym gatunkiem i sposobem oczyszczenia żelu.